Brave people dare to share

Blog

#NoFilter

Een pleidooi voor het ongemak

Als student verslond ik de boeken van socioloog Abram de Swaan. Tijdens zijn hoorcolleges hing ik aan zijn lippen: wat hij zei was niet altijd even gemakkelijk, maar o zo fascinerend. Want ‘die mensen’ waar De Swaan het over had, dat was ik. Wij, en ook jij. Dol van enthousiasme kwam ik thuis met verhalen over de verzorgingsstaat. Dat die eigenlijk helemaal niet vanuit goeddoenerij was ontstaan. In tegendeel: het waren ooit de welgestelden der aarde die eisten dat er een rioleringssysteem werd aangelegd in hun leefomgeving. Er was de rijkelui alles aan gelegen om niet besmet te raken met de cholera of de pest. En zo werd de angst voor besmettelijke ziekten een zaak van ons allen: de riolering werd aangelegd; de verzorgingsstaat was geboren.

Hup: in de portefeuille ermee!

Redelijk snel werd alles wat te maken had met armen en behoeftigen een bureaucratische zaak. Een zaak van de staat, welteverstaan. Het hele boeltje ging over naar de regionale bestuurders van die tijd, en belandde, in de meer recente geschiedenis, ook in het domein van de overheid. Plots hadden ministers en staatssecretarissen portefeuilles als Gehandicaptenzaken, Armoedebeleid en Inclusie. We kregen met elkaar een verfijnder oog voor wat ons ziek maakte, wat onze gezondheid in gevaar bracht en hoe we ons daartegen konden wapenen. Ook evolueerde de zorg voor psychisch zieke mensen, van wegstoppen en verplichte rust ver bij de ‘bewoonde wereld’ vandaan naar hippe highcare-klinieken midden in de stad.

Milieu? Nee: klimaat

Sommige dingen normaliseerden wat, andere dingen raakten uit de mode of in de vergetelheid. Wie heeft het bijvoorbeeld nog over een pracht- of krachtwijk? Over arbeidsmigranten of het milieu. Nee, ‘klimaat’ is het nieuwe toverwoord! Andere dingen weken juist steeds verder van de norm af en werden opgemerkt door beleidskleiers en bestuursmegalomanen. Dat zijn in gewonemensentaal degenen die het voor het zeggen hebben. En toen was daar plots de eenzaamheid. Het begrip werd bruut uit de zingevingscontext getrokken en met hoge verwachtingen in het ‘zorgenhoekje’ neergezet. Zo verhuisde de eenzaamheid van de kerkgemeenschap naar het buurthuis en van de huisfilosoof naar de gemeente.

Alleen even uw handtekening

En iedereen die zich eenzaam voelde, werd er met liefde opgevangen. Verse koffie en thee. Koekje erbij. ‘Alleen even hier een handtekening zetten voor de gemeente.’ De mensen werden aan het werk gezet, met zichzelf, een breiwerkje of met elkaar. Goedbedoelde activiteiten voor deze – als kwetsbaar bestempelde doelgroep – schoten als paddenstoelen uit de grond. Er bleek best een business te zitten in eenzaamheid. ‘Wat goed dat jullie daar iets mee doen zeg.’ Er werden, en worden, prijzen uitgereikt voor de ‘meest innovatieve aanpak’ van eenzaamheid. Psychologen, onderzoekers, hulpverleners: ze dragen het allemaal een warm hart toe.

De kneedbaarheid van het leven

Maar dan denk ik: Wáár zijn de filosofen, theologen en sociologen? Antropologen, historici? Hoezo is eenzaamheid toch vooral een zaak voor zorg- en welzijnsprofessionals? Waarom niet voor een econoom? Sociale interdependenties – zeg maar ‘de onderlinge samenhang’ – hebben effect, positief en negatief, op alles wat er in onze wereld gebeurt. Wanneer jij onvoldoende samenhang ervaart met de collega’s waarmee jij samenwerkt, zal je als team nooit alle gestelde bedrijfsdoelen behalen. En dat geldt net zo goed voor ons als vriend, vriendin of kennis van een ander. Als wij mensen onderling amper verbinding ervaren, wordt het ondanks de beste bedoelingen met die échte cohesie nooit wat.

Verbinding creëer je niet door over ‘wij’ en ‘zij’ te praten, of over ‘kwetsbaar’ en ‘normaal’, of moet ik zeggen: ‘niet-kwetsbaar’? Dat werkt wat mij betreft alleen maar taboes en ongelijkwaardigheid in de hand. We vergeten dat we met z’n allen iets bijzonders gemeen hebben: het ongemak. We zijn zo gefixeerd geraakt op de kneedbaarheid van lijf en ziel, dat we de kracht van ongemak volledig uit het oog zijn verloren. Wat recht is kan rechter, wat goed is nog beter en wat groeit kan nog groter. En dat alles overgoten met een sausje van bewezen effectiviteit.

Ik pleit voor het ongemak

Daarom pleit ik voor het ongemak. Nu meer dan ooit. Waarom, zal je je afvragen. Eenzaamheid is ongemak. Het piept en kraakt, hakkelt en struikelt, pruttelt en stoomt. Het doet pijn, maakt boos en angstig. Het vlucht en verstopt zich en komt soms na jaren pas eindelijk achter de kieren van de mensheid vandaan. Maar het leert ons ook veel. Laat de andere kant van het gelijk zien. Het verbindt ons in het gesprek erover. Het tempert, brult, giechelt en jaagt aan. En daarom, lieve mensen, hoort eenzaamheid niet thuis ‘in de verzorgingsstaat’. Eenzaamheid hoort dáár thuis waar Abram de Swaan altijd zo treffend naar verwees: de mensenmaatschappij. Want dát zijn we. Niet ‘zij’ en ‘wij’, maar ‘alles en allemaal’.

Reacties

Jouw e-mailadres blijft voor anderen onzichtbaar.
Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties

Deel dit artikel via:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on whatsapp
WhatsApp